اذن قصه
یکیاز واپسین اذنهای ماجرا علامه مجلسی مرتبط با شعبان ۱۱۱۰ق
محمد باقر مجلسی از بخش اعظمی از علمای زمان خویش حدیث شنیده و از آن ها اذن ماجرا داشت که از مهم ترین این اشخاص بایستی به ملا با تقوا مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق)، محمدمحسن سود کاشانی(درگذشت: ۱۰۹۱ق) و روحانی حر عاملی(درگذشت: ۱۱۰۴ق) اشاره نمود. منابع، ۱۸ بدن از استادان او را اسمبردهاند.[۲۳] روحانی حر عاملی، صاحب و مالک کتاب وسائل الشیعه، در اذنطومار نقل داستان به علامه مجلسی نوشته میباشد که وی تک تک سعی خویش را مصروف یاد دادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخههای معارف کرده و تک تک نیروی عمیق فکری و فکر وقّادش را در تهیه نمودن کلیه کمالات به عمل گرفته میباشد.[۲] سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذنطومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی تشریفات مشهد میباشد.[۳]
اثر ها مکتوب
نوشتهعلمیٔ مهم: فهرست اثر ها محمدباقر مجلسی
میر محمدحسین خاتونآبادی(درگذشت: ۱۱۵۱ق) در رساله ای که در ذکر عدد تألیفات علامه مجلسی نگاشته میباشد، تألیفهای عربی اورا ده کتاب و نگاشتههای فارسی اورا ۴۹ کتاب دانسته میباشد. وی بعداز انباشته کردن آحاد سطرهای اثرها مکتوب مجلسی و تقسیم آن بر روزگار قدمت وی سود گرفته میباشد که وی در هر روز حدودا ۳۳ کاغذ سیصد کلمه و واژهای نوشته میباشد.[۲۴] علامه مجلسی به کتابت گروههای حدیثی اهتمام داشت. رجوع به متنها حدیثی و گردآوریآوری گروههای حدیثی و نیز گستردن کتاب ها حدیثی گذشتگان، جریانی بود که در زمان صفویان اشاعه یافت و ریشه در عملکرد علمای شیعه برای جوابگویی به نیازهای عقیدتی روزگار خویش داشت.[۲۵]
بحارالانوار
نوشتهیعلمیٔ اساسی: بحار الانوار (کتاب)
مهم ترین و پرحجمترین کتاب وی بحارالانوار میباشد که حدود ۷۰۰ هزار سطر داشته و در یکیاز چاپهای آن، ۱۱۰ جلد میباشد. علمای این زمانه و مثلا علامه مجلسی با این دیدگاه که همگی علم ها منشأ الهی دارااست و ردپای کلیه آن ها را در کلام امامان(ع) میاقتدار یافت به تألیف اینگونه اثراتی دست زدند.[۲۶] کتابت کتاب بحارالانوار نیز بخشی از اعتنا همگانی علمای زمان به حدیث و حدیث نگاری بود. خریداری کردن متونی که به سوالهای شیعه ها جواب دهد و آنانرا از پرداختن به عرصهها و علم ها انحرافی مانند فلسفه و تصوف بینیاز نماید.[۲۷] از همین روست که تلاش علامه مجلسی در تألیف دستههای حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع تحلیل گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع حافظه گردیده است.[۴]
بقیه اثرها
علامه مجلسی به تفصیل دستههای حدیثی دیرین شیعه نیز پرداخت و درین گستردنها مباحث گوناگون شرعی و غیر از آن را رسیدگی نموده است.[۲۸]
مرآة العقول که شرحی بر کتاب الکافی میباشد.
ملاذ الاخیار فی فهم و شعور تهذیب الاخبار که شرحی بر کتاب تهذیب الاحکام میباشد.
الفوائد الطریفه فی تفصیل الصحیفه
الاعتقادات
رساله اوزان
رساله در شکوک و رساله در اذان
الوجیزه فی الرجال
المسائل الهندیه
فارسینگاری
علامه مجلسی کتابها و رسالات زیادی به لهجه فارسی نگاشت، که تعداد آن را تا ۴۹ کتاب و رساله شماردهاند. کتابت رسالات فارسی با مقصود رواج علم ها فقاهتی در بین عموم معمولی اجرا می شد و منشای بود که مدتی قبل از علامه مجلسی شروع گردیده بود، ولی اثر ها مجلسی از آوازه بیشتری منتفع شد و با استقبال بخش اعظمی از فارسی زبانان همدم گشت.[۲۹]
به عنوان مثال اثر ها فارسی محمد باقر مجلسی میاقتدار به کتابهای تحت اشاره نمود:[۳۰]
حیاة القلوب
حلیة المتقین
عین الحیاة
زاد المعاد
تحفة الزائر
جلاء العیون
مشکاة الانوار
حق الیقین
تامل شرعی
رغبت به حدیث
علامه مجلسی در دورانی معاش می کرد که تمایل به حدیث و نیز میلهای اخباریگری نزد علمای شیعه ترویج بخش اعظمی داشت. او نیز بیشتراز هر چیز دلبسته علم ها نقلی و بخصوص حدیث بود و حدیث امامان شیعه را مهم ترین منبع اخذ معارف فقاهتی و فرامین دینی میدانست و بر بقیه علم ها اسلامی بخصوص علم ها فلسفی و عقلانی برتری میاعطا کرد. در درنگ علامه مجلسی و بخش اعظمی از سایر محدثان بعد از ظهر وی، حدیث امامان خیر صرفا یگانه منبع اخذ علمهای موردنیاز برای خوشبختی اخروی و هدایت آدم میباشد بلکه، منبع دارای اعتبار و مهمی در همگی موردهای دانش و علم بشری نیز به شمار میرود.[۳۱]
اخباری یا این که اصولی؟
با وجود میل به حدیث، بخش اعظمی از دانشمندان علم ها اسلامی، اورا مثلا علمای معتدل اخباری دانستهاند چنانکه خویش او نیز مسلک خویش را «روش وُسطی» (شیوه اواسط) طریق مجتهدان و اخباریان مینامد.[۳۲]
محققان و نویسندگانی که علامه را اخباری نمیدانند با پژوهش اثر ها علامه مجلسی به مواقعی از ناهم خوانی نظرها وی با برخی از فکرها و طرزهای اخباریان استناد کردهاند. برای مثال علامه مجلسی، چنانکه طرز اخباریان میباشد، بهطورکلی اعتبار عقل را رد نمی کرد و در جاهایی از اثرها خویش طرز فهم و شعور اصول آیین را معرفت نظری عقلانی دانسته و در مواقعی خویش به عامل عقلانی و و فایدهگیری از لهجه و اصطلاحات فلسفی در محاسبه و تعبیروتفسیر برخی از روایات پرداخته میباشد.[۳۳] علامه مجلسی همینطور خلاف اخباریان به دانش رجال پرداخت و به تألیف کتابی در رجال دست زد، وی به حجیت ظاهر قرآن یقین داشت، برخلاف طریق اخباریان به حرمت به کارگیری چیزهایی که درباره حلیت آنان نصی وارد نشده معتقد عدم وجود و به اصل اباحه فعالیت میکرد.[۳۴]
در قبال این بینش، بعضا از نویسندگان با استناد به پارهای از آرای علامه مجلسی که بر پایه ی با طریقه اخباریان میباشد، اورا یکی رهروان اخباریگری دانستهاند؛ ازجمله اینکه علامه مجلسی عقل را دارای اعتبار ندانسته و رویه اساسی و حتی صرفا رویه وصال به معارف شرعی حتیدر اصول آئین را مراجعه به گفتار امامان برشمرده میباشد. علامه مجلسی نیز به مانند بقیه اخباریان شعور قرآن را صرفا از روش حدیث امامان قابلیت و امکانپذیر دانسته میباشد. به حیث وی استدلال اساسی در شرع سنت میباشد و در تعارض ادله عقلی و برهان نقلی رجحان با ادله نقلی میباشد.[۳۵]
اذن قصه
یکیاز واپسین اذنهای ماجرا علامه مجلسی مرتبط با شعبان ۱۱۱۰ق
محمد باقر مجلسی از بخش اعظمی از علمای زمان خویش حدیث شنیده و از آن ها اذن ماجرا داشت که از مهم ترین این اشخاص بایستی به ملا با تقوا مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق)، محمدمحسن سود کاشانی(درگذشت: ۱۰۹۱ق) و روحانی حر عاملی(درگذشت: ۱۱۰۴ق) اشاره نمود. منابع، ۱۸ بدن از استادان او را اسمبردهاند.[۲۳] روحانی حر عاملی، صاحب و مالک کتاب وسائل الشیعه، در اذنطومار نقل داستان به علامه مجلسی نوشته میباشد که وی تک تک سعی خویش را مصروف یاد دادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخههای معارف کرده و تک تک نیروی عمیق فکری و فکر وقّادش را در تهیه نمودن کلیه کمالات به عمل گرفته میباشد.[۲] سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذنطومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی تشریفات مشهد میباشد.[۳]
اثر ها مکتوب
نوشتهعلمیٔ مهم: فهرست اثر ها محمدباقر مجلسی
میر محمدحسین خاتونآبادی(درگذشت: ۱۱۵۱ق) در رساله ای که در ذکر عدد تألیفات علامه مجلسی نگاشته میباشد، تألیفهای عربی اورا ده کتاب و نگاشتههای فارسی اورا ۴۹ کتاب دانسته میباشد. وی بعداز انباشته کردن آحاد سطرهای اثرها مکتوب مجلسی و تقسیم آن بر روزگار قدمت وی سود گرفته میباشد که وی در هر روز حدودا ۳۳ کاغذ سیصد کلمه و واژهای نوشته میباشد.[۲۴] علامه مجلسی به کتابت گروههای حدیثی اهتمام داشت. رجوع به متنها حدیثی و گردآوریآوری گروههای حدیثی و نیز گستردن کتاب ها حدیثی گذشتگان، جریانی بود که در زمان صفویان اشاعه یافت و ریشه در عملکرد علمای شیعه برای جوابگویی به نیازهای عقیدتی روزگار خویش داشت.[۲۵]
بحارالانوار
نوشتهیعلمیٔ اساسی: بحار الانوار (کتاب)
مهم ترین و پرحجمترین کتاب وی بحارالانوار میباشد که حدود ۷۰۰ هزار سطر داشته و در یکیاز چاپهای آن، ۱۱۰ جلد میباشد. علمای این زمانه و مثلا علامه مجلسی با این دیدگاه که همگی علم ها منشأ الهی دارااست و ردپای کلیه آن ها را در کلام امامان(ع) میاقتدار یافت به تألیف اینگونه اثراتی دست زدند.[۲۶] کتابت کتاب بحارالانوار نیز بخشی از اعتنا همگانی علمای زمان به حدیث و حدیث نگاری بود. خریداری کردن متونی که به سوالهای شیعه ها جواب دهد و آنانرا از پرداختن به عرصهها و علم ها انحرافی مانند فلسفه و تصوف بینیاز نماید.[۲۷] از همین روست که تلاش علامه مجلسی در تألیف دستههای حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع تحلیل گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع حافظه گردیده است.[۴]
بقیه اثرها
علامه مجلسی به تفصیل دستههای حدیثی دیرین شیعه نیز پرداخت و درین گستردنها مباحث گوناگون شرعی و غیر از آن را رسیدگی نموده است.[۲۸]
مرآة العقول که شرحی بر کتاب الکافی میباشد.
ملاذ الاخیار فی فهم و شعور تهذیب الاخبار که شرحی بر کتاب تهذیب الاحکام میباشد.
الفوائد الطریفه فی تفصیل الصحیفه
الاعتقادات
رساله اوزان
رساله در شکوک و رساله در اذان
الوجیزه فی الرجال
المسائل الهندیه
فارسینگاری
علامه مجلسی کتابها و رسالات زیادی به لهجه فارسی نگاشت، که تعداد آن را تا ۴۹ کتاب و رساله شماردهاند. کتابت رسالات فارسی با مقصود رواج علم ها فقاهتی در بین عموم معمولی اجرا می شد و منشای بود که مدتی قبل از علامه مجلسی شروع گردیده بود، ولی اثر ها مجلسی از آوازه بیشتری منتفع شد و با استقبال بخش اعظمی از فارسی زبانان همدم گشت.[۲۹]
به عنوان مثال اثر ها فارسی محمد باقر مجلسی میاقتدار به کتابهای تحت اشاره نمود:[۳۰]
حیاة القلوب
حلیة المتقین
عین الحیاة
زاد المعاد
تحفة الزائر
جلاء العیون
مشکاة الانوار
حق الیقین
تامل شرعی
رغبت به حدیث
علامه مجلسی در دورانی معاش می کرد که تمایل به حدیث و نیز میلهای اخباریگری نزد علمای شیعه ترویج بخش اعظمی داشت. او نیز بیشتراز هر چیز دلبسته علم ها نقلی و بخصوص حدیث بود و حدیث امامان شیعه را مهم ترین منبع اخذ معارف فقاهتی و فرامین دینی میدانست و بر بقیه علم ها اسلامی بخصوص علم ها فلسفی و عقلانی برتری میاعطا کرد. در درنگ علامه مجلسی و بخش اعظمی از سایر محدثان بعد از ظهر وی، حدیث امامان خیر صرفا یگانه منبع اخذ علمهای موردنیاز برای خوشبختی اخروی و هدایت آدم میباشد بلکه، منبع دارای اعتبار و مهمی در همگی موردهای دانش و علم بشری نیز به شمار میرود.[۳۱]
اخباری یا این که اصولی؟
با وجود میل به حدیث، بخش اعظمی از دانشمندان علم ها اسلامی، اورا مثلا علمای معتدل اخباری دانستهاند چنانکه خویش او نیز مسلک خویش را «روش وُسطی» (شیوه اواسط) طریق مجتهدان و اخباریان مینامد.[۳۲]
محققان و نویسندگانی که علامه را اخباری نمیدانند با پژوهش اثر ها علامه مجلسی به مواقعی از ناهم خوانی نظرها وی با برخی از فکرها و طرزهای اخباریان استناد کردهاند. برای مثال علامه مجلسی، چنانکه طرز اخباریان میباشد، بهطورکلی اعتبار عقل را رد نمی کرد و در جاهایی از اثرها خویش طرز فهم و شعور اصول آیین را معرفت نظری عقلانی دانسته و در مواقعی خویش به عامل عقلانی و و فایدهگیری از لهجه و اصطلاحات فلسفی در محاسبه و تعبیروتفسیر برخی از روایات پرداخته میباشد.[۳۳] علامه مجلسی همینطور خلاف اخباریان به دانش رجال پرداخت و به تألیف کتابی در رجال دست زد، وی به حجیت ظاهر قرآن یقین داشت، برخلاف طریق اخباریان به حرمت به کارگیری چیزهایی که درباره حلیت آنان نصی وارد نشده معتقد عدم وجود و به اصل اباحه فعالیت میکرد.[۳۴]
در قبال این بینش، بعضا از نویسندگان با استناد به پارهای از آرای علامه مجلسی که بر پایه ی با طریقه اخباریان میباشد، اورا یکی رهروان اخباریگری دانستهاند؛ ازجمله اینکه علامه مجلسی عقل را دارای اعتبار ندانسته و رویه اساسی و حتی صرفا رویه وصال به معارف شرعی حتیدر اصول آئین را مراجعه به گفتار امامان برشمرده میباشد. علامه مجلسی نیز به مانند بقیه اخباریان شعور قرآن را صرفا از روش حدیث امامان قابلیت و امکانپذیر دانسته میباشد. به حیث وی استدلال اساسی در شرع سنت میباشد و در تعارض ادله عقلی و برهان نقلی رجحان با ادله نقلی میباشد.[۳۵]
تشریفات عقد و نامزدی در مشهد؛ از انتخاب مکان تا طراحی و پذیرایی